ತಾಳಿಕೋಟೆ 1565: ಹಂಪಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನಾಯಿತು?

1565ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯ ಸೋತಿತು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹಾ ರಾಜಧಾನಿ, ಇಂದು ನಾವು ಹಂಪಿ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಳ, ಜನರಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಕಥೆಯ ಎಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿದೆ?

ಯುದ್ಧ ಏಕೆ ಬಂತು

ಆಗ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಳಿಯ ರಾಮರಾಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. ದಖ್ಖನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ನಡುವಿನ ವೈರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವನು ಆಗಾಗ ಒಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧ ಇನ್ನೊಬ್ಬರೊಡನೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಕೊನೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅಹ್ಮದ್‌ನಗರ, ಬಿಜಾಪುರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದಾದರು.

ಯುದ್ಧ

ಯುದ್ಧ 1565ರ ಜನವರಿ 23ರಂದು ನಡೆಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಚರ್ಚೆ ಇದೆ. ಹೆಸರು ‘ತಾಳಿಕೋಟೆ ಯುದ್ಧ’ವಾದರೂ ನಿಜವಾದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಕೃಷ್ಣಾ ತೀರದ ರಕ್ಕಸಗಿ ಮತ್ತು ತಂಗಡಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬಳಿ ಇತ್ತು. ವೃದ್ಧ ರಾಮರಾಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಿಂದಲೇ ಸೈನ್ಯ ನಡೆಸಿದ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕು ಹತನಾದ. ಬಿಜಾಪುರದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಫಿರಿಷ್ತಾ ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಬರೆದ ವಿವರಣೆಯೇ ಈ ಯುದ್ಧದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ.

ಹಂಪಿಗೆ ಏನಾಯಿತು

ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸುಲ್ತಾನರ ಸೈನ್ಯಗಳು ನಗರವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದವು. 1567ರಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಕಂಡ ವೆನಿಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿ ಸೀಸರ್ ಫೆಡೆರಿಚಿ, ಮನೆಗಳು ನಿಂತಿವೆ ಆದರೆ ಜನರಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬರೆದ. ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಹಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ: ರಾಜಕೇಂದ್ರದ ಆಚೆ ವಿನಾಶದ ಆಧಾರಗಳು ಕಡಿಮೆ, ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತಗಳೇ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದವು. ರಾಜಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎಂದೂ ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲ.

ಆ ನಂತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ

ವಿಜಯನಗರ 1565ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ರಾಮರಾಯನ ಸಹೋದರ ತಿರುಮಲ ಅರವೀಡು ವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಎರಡು ವರ್ಷ ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಆಳಿದ ನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಪೆನುಕೊಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ. ರಾಜ್ಯ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸರಿದು 1640ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು.

ಇದು ಧರ್ಮಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಹಳೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ರಿಚರ್ಡ್ ಈಟನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚರಿತ್ರೆಕಾರರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಮರಾಯನೇ ಸುಲ್ತಾನರೊಡನೆ ಬದಲಾಗುವ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ.