ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಜಯನಗರ ಉದಯಿಸಿದ್ದು ಹೇಗೆ

1300ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕುಸಿದವು. ಯಾದವ, ಕಾಕತೀಯ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿದವು ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾದವು. ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದಡದ ಕಂಪಿಲಿ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 1327ರಲ್ಲಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕನ ಸೈನ್ಯಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಕ್ತಿಯೊಂದು ಬೆಳೆಯಿತು.

ಐವರು ಸಹೋದರರು, ಎರಡು ಕಥೆಗಳು

ಹರಿಹರ, ಬುಕ್ಕರಾಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು, ಅಂದರೆ ಸಂಗಮ ಸಹೋದರರು, ವಿಜಯನಗರದ ಮೊದಲ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕರು. ಅವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರ ನಡುವೆ ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆ ಇದೆ. ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1336 ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಂಬಲರ್ಹ ಶಾಸನಗಳು 1340ರ ದಶಕದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ನಂತರದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ; 1346ರ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಹೋದರರು ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠಕ್ಕೆ ದಾನ ನೀಡಿದರು.

ಈ ನದಿದಡವೇ ಏಕೆ

ಬಂಡೆಗಳ ರಾಶಿ ಸಹಜ ಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು, ನದಿ ನೀರು ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ಹಂಪಿ ಆಗಲೇ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲುವೆಗಳು ಬಯಲನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಸಿದವು, ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂದ ಕುದುರೆಗಳು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದವು. ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ನಡುವಿನ ಫಲವತ್ತಾದ ರಾಯಚೂರು ದೋಆಬ್‌ಗಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಪದೇಪದೇ ಹೋರಾಡಿದರು.

ಕೋಟೆಯಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ

ಬುಕ್ಕರಾಯ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಹಿಂದೂ ರಾಯರ ಸುರತ್ರಾಣ’ (ಹಿಂದೂ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ) ಎಂಬ ಬಿರುದು ಬಳಸಿದ. ಆಸ್ಥಾನ ನೆರೆಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 1370ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ ಕಂಪಣ ಮಧುರೆಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ; ಅವನ ಪತ್ನಿ ಗಂಗಾದೇವಿ ‘ಮಧುರಾ ವಿಜಯಂ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬರೆದಳು.

ಹಂಪಿ ರೋಮ್‌ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿತ್ತು ಎಂಬ ಮಾತು ಪೇಸ್‌ನ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು; ನಗರದ ನಿಖರ ಗಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಅಂದಾಜಿನ ವಿಷಯ.