తళ్ళికోట 1565: హంపికి నిజంగా ఏం జరిగింది?

1565లో కృష్ణా నది దగ్గర జరిగిన యుద్ధంలో విజయనగర సామ్రాజ్య సైన్యం ఓడిపోయింది. కొన్ని నెలల్లోనే దాని మహా రాజధాని, నేడు మనం హంపి అని పిలిచే ప్రదేశం, జనం లేకుండా పోయింది. కానీ మనకు తెలిసిన కథలో ఎంత భాగానికి ఆధారం ఉంది?

యుద్ధం ఎందుకు వచ్చింది

అప్పట్లో విజయనగరంలో అసలు అధికారం రాజప్రతినిధి అళియ రామరాయల చేతుల్లో ఉండేది. దక్కన్ సుల్తానుల మధ్య వైరాన్ని ఉపయోగించుకుని అతను తరచూ ఒకరికి వ్యతిరేకంగా మరొకరితో పొత్తు పెట్టుకునేవాడు. చివరికి పరస్పర ప్రత్యర్థులైన అహ్మద్‌నగర్, బీజాపూర్, గోల్కొండ, బీదర్ సుల్తానులు అతనికి వ్యతిరేకంగా ఏకమయ్యారు.

యుద్ధం

యుద్ధం 1565 జనవరి 23న జరిగిందని చెబుతారు, తేదీపై కొంత చర్చ ఉంది. పేరు ‘తళ్ళికోట యుద్ధం’ అయినా అసలు యుద్ధభూమి కృష్ణా ఒడ్డున ఉన్న రక్కసగి, తంగడగి గ్రామాల దగ్గర ఉంది. వృద్ధుడైన రామరాయలు పల్లకీలో కూర్చునే సైన్యాన్ని నడిపాడు; యుద్ధంలో బందీగా చిక్కి హతుడయ్యాడు. బీజాపూర్ పర్షియన్ చరిత్రకారుడు ఫిరిష్తా దశాబ్దాల తర్వాత రాసిన కథనమే ఈ యుద్ధానికి ప్రధాన ఆధారం.

హంపికి ఏం జరిగింది

యుద్ధం తర్వాత సుల్తానుల సైన్యాలు నగరాన్ని దోచుకున్నాయి. 1567లో నగరాన్ని చూసిన వెనిస్ యాత్రికుడు సీజర్ ఫెడెరిచి, ఇళ్లు నిలిచే ఉన్నాయి కానీ మనుషులు లేరు అని రాశాడు. నగరం మొత్తం తగలబెట్టారనే పాత కథనాలను నేటి చరిత్రకారులు ప్రశ్నిస్తున్నారు: రాజకేంద్రం దాటి విధ్వంసానికి ఆధారాలు తక్కువ, అధికార చిహ్నాలే ప్రధాన లక్ష్యం. రాజకేంద్రాన్ని మళ్లీ ఎప్పుడూ కట్టలేదు.

ఆ తర్వాతి సామ్రాజ్యం

విజయనగరం 1565లో అంతం కాలేదు. రామరాయల సోదరుడు తిరుమలరాయలు అరవీడు వంశాన్ని స్థాపించాడు. రెండేళ్లు విజయనగరం నుంచి పాలించిన తర్వాత రాజధానిని పెనుకొండకు మార్చాడు; తర్వాత చంద్రగిరి కూడా రాజధానిగా మారింది. రాజ్యం దక్షిణానికి జరిగి 1640ల చివరలో విచ్ఛిన్నమైంది.

ఇది మత యుద్ధం అనే పాత వ్యాఖ్యానాన్ని రిచర్డ్ ఈటన్ సహా చాలా మంది చరిత్రకారులు అంగీకరించరు; రామరాయలే సుల్తానులతో మారుతూ ఉండే పొత్తులు పెట్టుకున్నాడు.